Art 47
Het verschil tussen traditie en wijsheid
RUBRIEK: Bewustzijn                 Geplaatst op 14 januari 2026

Ik ben me ervan bewust dat eenzelfde probleem zich onder verschillende vormen kan manifesteren, en dat ik me dus zou kunnen vergenoegen tot het verwijzen naar de behandeling van een analoge vorm, die ik al heb behandeld en gepubliceerd. In dit specifiek geval, naar: het herschil tussen Verlichting en bewustzijn (zie hier); het verschil tussen een visie en een inzicht (zie hier); en het verschil tussen kennis en inzicht (zie hier").

Maar omdat het een diep geworteld probleem blijkt te zijn, dat overal "waar ik kom" en op elk terrein "waar ik werkzaam ben" zijn kop blijkt op te steken, ziehier nog de behandeling van de vierde variante daarin. TRADITIE is een tweesnijdend zwaard. Aan de ene kant is het erg waardevol om belangrijke inzichten, technieken, gebou-wen, kunstvoorwerpen, .... te konserveren, niet alleen omdat het getuigenissen zijn van een bepaalde tijd en geschiedenis van de mensheid, maar ook en vooral van-wege hun intrinsieke waarde en symboliese betekenis, die hun tijdskader overstijgt en een tijdsloze, universele waarde bezitten. De kathedraal van Notre-Dame van Parijs en de kathedraal Sagrada Familia van Barcelona bvb zijn unieke gebouwen met een rijke geschiedenis en een hoog geladen kulturele betekenis. Maar moeten we ALLE dorpskerken daarvoor gaan bewaren als "patrimonium"? We moeten ze niet gaan afbreken, maar ze kunnen een andere dan louter religieuze funktie en invulling krijgen, bij het besef dat de hoogkonjunktuur van het Christianisme in onze kontrei-en al een hele tijd achter de rug ligt. Tenslotte breekt men nu al systematies de fa-brieksgebouwen af die de industriële ontwikkeling van de 19de en 20ste eeuw heb-ben mogelijk gemaakt.

Men kan derhalve niet alles uit het VERLEDEN bewaren: men moet een selektie maken. Zoals niet elk kunstwerk een meesterwerk is, en niet elke kunststroming baanbrekend is, en niet elke song een evergreen is, is ook niet elk boek of filosofiese stroming een klassieker die de tijd gaat "overleven". Sommige trends komen en gaan; sommige auteurs genieten tijdens hun leven van bijval en populariteit, om daarna in de vergetelheid te verdwijnen. Anderen worden pas op het einde van hun leven of zelfs pas na hun dood "ontdekt". Of sommige werken of stromingen geraken ondergesneeuwd om pas eeuwen later te worden "herontdekt" en een revival te kennen. Dat laatste is wat het TAOISME en het SJAMANISME te beurt zijn gevallen bijvoorbeeld, nadat ze voor eeuwen in de "moderne tijden" onder de radar waren ge-bleven en hadden overleefd in hun verre en afgelegen gebieden van origine.

Met de vernieuwde belangstelling voor een meer NATUURLIJKE levenswijze en -filosofie als gevolg van de toenemende milieu- en klimaatproblematiek, zijn deze bei-den een export-artikel geworden die in een mum van tijd de spirituele scènes in het Westen overspoeld hebben. Ik wil niet cynies zijn, maar voor de plaatselijke vol-keren die in armoede en in verdrukking moeten leven in Azië of Amerika, is dit een reddingsboei om niet alleen psychies maar ook fysiek te overleven. Terwijl ze voor de verwende en "rijke" Westerlingen een exotiese konsumptie zijn van de zoveelste nieuwe trend in de sektor van spiritualiteit en bewustzijn.

Wat in de mode staat en succes kent, wordt -nog meer dan vroeger- onmiddellijk ge-kopieëerd, dus als bij wonder verrijzen rijen van sjamanen op, na het volgen van een kursus sjamanisme, vision quest of zweethut-ceremonie. Ik loop eigenlijk achter, want deze trends zijn eigenlijk al passé : de cacao-, truffel en dans--ceremonies, de ayahuasca-ceromie en de vuur- en mannencirkels die zijn komen overwaaien van Zuid-Amerika zijn thans "hot". Omdat deze "nieuwe" disciplines kompleet uitheems /exoties zijn, moet men de mosterd gaan halen waar die wordt gemaakt, ttz dat dit gepaard gaat met "spirituele rondreizen" naar het gebied van herkomst om aldaar (al dan niet) autentieke sjamanen te vinden, zodat plaatselijke toeristiese exploitatie de-ze trend in valuta kan omzetten. Een soort versnelde kursus of "opleiding" van één maand tot "sjamaan", terwijl het in wezen slechts een kennismaking of introduktie is in een kultuur/filosofie/gebied.

De meest populaire -die onder die rondreizende Westerlingen een schare entoesiaste aanhangers hebben weten te verzamelen- of de meest initiatiefrijke sjamanen, ma-ken de oversteek en komen dan in het Westen hun ceremonies opvoeren. Dit alles resulteert in een hoop veel te snel opgeleide "studenten", die een narratief napraten en rituelen naäpen die ze te weinig doorleefd en te oppervlakkig benaderd hebben; en in een aantal "vreemde exotiese vogels" -letterlijk met zo kleurrijk mogelijke ve-ren- die hun show komen opvoeren voor naar nieuwigheden dorstige Westerlingen. Voor mij laat dat een wrang gevoel achter, want het is ontluisterend voor beide par-tijen: voor de Westerlingen die menen dat het voldoende is van iets te konsumeren om het zich eigen te maken (maar daar hun geld en tijd aan uitgeven); en voor de uitheemse sjamanen die in huiskamers of auditoriums afkooksels geven van wat in HUN kultuur , omgeving en natuur "thuis hoort". En natuurlijk spelen de sociale media een belangrijke rol in de verspreiding en populariteit van deze nieuwe trends (zie reklames hierboven). Misplaatst, is het begrip dat mij hierbij vooral voor de geest blijft komen.

Met al die nieuwe trends ontstaat er ook een overaanbod aan aktiviteiten, work-shops, webinars, "festivals", kursussen en evenementen in de "spirituele sector"; en dus meteen ook een genadeloze konkurrentie en afval-race. Volg je de trend niet, en kun je dit niet aanbieden binnen JOUW aktiviteiten of hulpverlening, dan val je spreekwoordelijk en letterlijk uit de boot. Astrologie bijvoorbeeld, ooit het boeg-beeld en paradepaard van de Westerse esoterie in de 19de en 20ste eeuw, heeft afge-daan; wie nog kursussen astrologie geeft, vist in een doelgroep van senioren over de 60. Kruiden kunnen weliswaar nog op een brede interesse rekenen, maar dan liefst alweer in zijn exotiese variant; precies of de uitheemse geneeskruiden zoveel sterker in hun geneeskracht zouden zijn dan de inheemse. Boedhisme en Taoisme zitten in de lift, en alhoewel men dit strikt gezien kan toejuichen, kan men zich tegelijkertijd ook afvragen: heeft de eeuwenoude Westerse kultuur dan geen evenwaardige filoso-fieën te bieden?

Aan de ene kant ontstaat dus voor wie werkzaam is binnen de spirituele sector, de noodzaak om up to date te blijven, als men in "de running" wil blijven. Willens nillens ziet men dan dat hulpverleners zowel in hun persoonlijke ontwikkelingsge-schiedenis als in hun curriculum vitae een hele lijst aan verschillende opleidingen, disciplines of technieken vermelden die deze opeenvolgende trends volgen. Alsof één enkele op zichzelf onvoldoende zou zijn. Geef jij als sjamaan geen trommel-of zweet-hut-ceremonies, geen vision quests, geen vuurcirkels of vuurlopen? Ocharme! Als ie-dereen wordt verondersteld een expertise in "alles" te krijgen, kan dat alleen maar gebeuren ten koste van een devaluatie van elke specifieke expertise. Want het vraagt tijd, inspanningen en oefening om zich een bepaalde discipline eigen te ma-ken en daarin een expertise te verwerven. Men kan die niet (in een verkort proces) "kopen" of "krijgen".

Aan de andere kant willen zij die al hun eieren in één mand leggen, en zich vervolma-ken in één discipline, dat hun expertise dan ook zou erkend worden. Als astroloog met een jarenlange studie- en onderzoeksperiode en met een 40 -jarige praktijk, heb ik er het uiteraard moeilijk mee dat "amateurs" zich als "astroloog" profileren na het lezen van een boek en het volgen van een kursus , en geen scrupules hebben om van-uit hun gebrek aan kennis en expertise allerhande INKORREKTE informatie en sig-nalen de wereld in te sturen. Het is echter de vraag of dit probleem kan opgelost wor -den door kursussen en opleidingen bij gerenomeerde astrologen te gaan volgen. Om de simpele reden dat het NIET louter een kwestie is van kennis, en al heel zeker niet van geld of "diploma's".

Ik vrees dus wie dit doet, in de val loopt van de typiese reflex om alles naar de VORM te evalueren: het volgen van een kursus of een workshop, zelfs bij een gerenomeerde "meester", is geen garantie dat men zich de INHOUD van iets heeft eigen gemaakt. Niet alles is immers een kwestie van "techniek" en van die perfekt te kunnen na-bootsen. Niet alles is immers een kwestie van kennis, en een bepaald concept klak-keloos te kunnen napraten. In de LEER gaan bij iemand, houdt in dat men de no-dige basiskennis en de essentiële basisprincipes meekrijgt, maar de rest moet men ZELF doen. Men leert bijvoorbeeld schilderen door een aantal basistechnieken aan te leren, en kennis te maken met verschillende schilderstijlen, maar zelf wordt men pas schildeR, wanneer men zich een EIGEN stijl heeft ontwikkeld.

Precies de schilderkunst toont aan hoe TRADITIE contraproduktief kan werken door één stijl als DE (enig geldige) stijl te poneren. "Klassieke" schilders vonden de ont-wikkelingen van impressionisme en expressionisme maar niets: ZO hoort men niet te schilderen! Dat trok op niets! Traditie, dat is geweten, is per definitie konserva-tief en houdt elke vernieuwing of verandering tegen. Een traditie kan slechts een traditie BLIJVEN, als ze ANDERE vormen uitsluit, verwerpt en uiteindelijk ook on-derdrukt wanneer die echt "de kop beginnen op te steken": zo, en niet anders! Omdat een traditie steeds EXKLUSIEF is, verdeeld elke traditie de wereld in voor-standers en tegenstanders, in konservatieven en progressieven, in aanhangers of volgers en outsiders of afvalligen. Traditie probeert iets vast te houden, wat niet echt vast te houden is, omdat natuur, de wereld, kultuur, het leven voortdurend aan BE-WEGING en VERANDERING onderworpen zijn. Alles en iedereen is letterlijk en figuurlijk in groei, in evolutie.

Wat KAN men dus LEREN? Kennis kan men leren; het is dat wat tot in de treure wordt beklemtoond op scholen en scholingen. Technieken kan men leren; dat is kwestie van een handigheid en een routine door oefening te ontwikkelen, of het nu over Tai Chi of over pottenbakken gaat. Maar kennis is geen inzicht; dat verkrijgt men alleen door verdieping door zelfstudie. En kennis is geen wijsheid; dat ver-krijgt men alleen door ervaring en empirie. En tenslotte is kennis geen bewust-zijn; dat bereikt men alleen door het zich in te leven en te kunnen interpreteren of toepassen in de vorm waarin en in kontext waarin het zich aanmeldt.

Inzicht stelt in staat om informatie te rangschikken volgens zijn netwerk aan ver-bindigen en relaties in de REALITEIT. En expertise stelt in staat om de rode draad aan te wijzen die door het verhaal in de werkelijkheid loopt. Terwijl kennis-verwer-ving in de eerste plaats schatplichtig is aan de metodologie volgens dewelke men kennis verzamelt en schikt, en dus aan het CONCEPT dat aan de basis ligt van die metodologie. Wijsheid tenslotte stelt in staat om het denkpatroon te kunnen recon-strueren dat achter zijn concept of visie steekt van hoe men tegenover de realiteit staat. Terwijl eruditie of "geleerdheid" bestaat uit een breedgespreide kennis die voornamelijk uit boeken en andere al dan niet gespecialiseerde bronnen wordt ver-kregen. Het prototype van een erudiet man is de wereldvreemde professor die in zijn bibliotheek woont en geen enkele street-credibility heeft. Een ervaringsdes-kundige daarentegen is een straatwijze, die door rechtstreekse konfrontatie met de wereld en de realiteit, de soms harde lessen van het konkrete bestaan aan den lijve en aan de geest heeft ERVAREN.

Van kennis naar bewustzijn heeft men dus een heel VERWERKINGS-PROCES in een aantal fasen doorlopen, die gaan van het absorberen van een "externe" kennis, tot het zich EIGEN maken tot een intern inzicht: van "objektieve", teoretiese feiten waar men zelf (zogezegd) buiten staat, tot "subjektieve" doorleefde waar-heden. Met dat laatste begrip moet men voorzichtig omspringen, want daar bestaan een hele hoop misverstanden over. Er bestaat zoiets als een persoonlijke waarheid = wat waar en autentiek is voor ZIJN individualiteit en persoonlijkheid. En er bestaat ook een universele waarheid= wat waar en geldig is voor ALLE mensen. Iemand met veel Zelf-bewustzijn, heeft nog niet automaties door wat zich in ANDEREN afspeelt; daarvoor zijn empathie en inleving noodzakelijk. Wat "waar" of "goed" is voor de ene mens, is dit nog niet automaties voor een ander.

Maar goed, belangrijk hierbij is deze konsekwentie: iedereen wil autentiek zijn, maar daarvoor moet men wel zijn persoonlijk pad durven uitstippelen en be-wandelen. Zijn eigen individualiteit volgen en realiseren, houdt in, dat men van het voorgeschreven pad zal durven af te wijken. Dan moet men ophouden met VOL-GEN, maar zijn EIGEN stijl, zijn eigen formuleringen, zijn eigen bewoordingen, zijn eigen gedachten te ontwikkelen. Dit steekt schril af met eenzelfde narratief dat zo-waar overal wordt gevolgd over het Sjamanisme, het Taoisme, het Nondualisme, .......

Maar traditie VERHINDERT juist het uitzoeken van een autonoom en zelfstandig pad: het verplicht om een van tevoren uitgestippeld pad te volgen. De lijnen daarvan werden uitgezet door voorgangers/ouderlingen, zodat men spreekt over lineages, zo-als elk GPS-systeem ooit werd uitgedokterd door een programmeur. Men moet het programma trouw blijven, wat ook als een les in "nederigheid" wordt beschouwd. Het probleem hierbij is: diegenen die als EERSTEN het pad ooit hebben gemaakt, waren voorlopers, die van de traditie daarvoor afweken. Wanneer iets een traditie wordt, en voor hoe lang, is dus eigenlijk arbitrair, en afhankelijk van de tijd dat de leer zichzelf in stand houdt. Traditie bestendigt dus steeds zichzelf door haar volgers in het gareel te houden, en hen gehoorzaam aan "de" leer te maken door een voortdurende beoefening en bevestiging van het programma of concept. Vanuit het standpunt van de volger: hij moet zich kompleet identificeren met de leer, binnen het denkkader blijven, en het programma nooit in vraag stellen.

Zoals in een persoonlijk leven binnen één persoon gewoonte-patronen in het alge-meen en denkpatronen in het bijzonder kunnen ontstaan als shortcuts om niet el-ke dag opnieuw door dezelfde bevragingen te moeten gaan, kunnen zich ook in een kultuur of gemeenschap bepaalde gedrags-patronen en denkpatronen als "algemeen geldige" vormen. Zoals dit binnen één leven niet eens voor GANS zijn leven geldt, geldt dit binnen één gemeenschap niet eens voor gans een generatie. Als dit wél het geval is, en aanpassing aan de VERANDERENDE faktoren of situaties niét volgt, dan treedt een verstening of verharding op. In de astrologie staat dit bekend als een Saturnus-Steenbok-probleem: een "afbakening" wordt een "limitatie"; een le-vend concept wordt opgesloten in een vast recept dat langzaam maar zeker een fossiel wordt waaruit het leven wordt uitgeknepen. Het verhardings-proces van principe tot doctrine en dogma, dat MOET gevolgd worden en dat (zogezegd) BO-VEN individuen staat, "voor altijd".

Persoonlijk hindert hij mij daarom veel minder dat bepaalde personen in hun spiri-tuele ontwikkeling of hulpverlening "ongehoorzaam" zijn en afwijken van het voor-geschreven programma of doctrine, maar daar hun eigen invulling of interpreta-tie aan geven. En stoor ik mij meer aan de onrealistiese pretenties waarmee een deel van de spirituele werkers afkomen, zowel wat betreft henzelf -als "inwijdingen" en opleidingen -, als wat beteft hun kursussen/workshops/ceremonies -als "transforma-ties", toegang tot "andere werkelijkheden", bewustwording en diepere inzichten-. Daar is die "nederigheid" ineens ver te zoeken. Het bewandelen van zijn eigen pad gaat steeds gepaard met het volgen van zijn eigen, innerlijke waarheid, maar wan-neer dit geen wijsheid bevat, dan verwordt het pretentie: het aanspraak maken op iets wat men niet IS, niet belichaamt, en niet zelf waar kan maken. Bevreemdend genoeg kwam ik tot de konstatatie bij de studie van het Taoisme op mijn zeventigste, dat ik gans mijn leven volgens de Taoistiese principes had geleefd, ook al onderkende ik die niet eens als dusdanig. Daarom moet men wijsheid leren herkennen en erkennen; geen labels, geen formules, geen doctrines, geen voorstellingen, en al zeker geen illusies. Doorleefde en autentieke wijsheid, daar gaat het hem om, en niet om al die kopieën of reprodukties die voor de echte/ware doorgaan.