Art 36
RUBRIEK: Intuëtie-Energie    Geplaatst op 1 november 2026
De geschiedenis der Voorvaderen

Op 1 november "herdenkt men de doden" in onze kultuur; althans zo stelt men het meestal voor. Ik zou daar persoonlijk een betere omschrijving voor gebruiken: "de geschiedenis van zijn voorvaderen weer tot LEVEN brengen". Mijn "stamboom" als dusdanig heb ik reeds 2 decennia geleden opgemaakt, toen mijn ouders nog in leven waren en iets konden vertellen over die oude foto's; verhalen en anecdotes die ze zelf hadden meegemaakt of van hun ouders en grootouders hadden opgevangen vooralleer die van het levenstoneel verdwenen waren. Dat is de oudste vorm van overlevering: de verbale overdracht van generatie op generatie via de op-slag in het kollektief geheugen. Met dien verstande dat als er beeltenissen van die perso-nen de tijd toen ze nog leefden kunnen overbruggen, het natuurlijk helpt om hen te gedenken of zich voor te stellen. Vroeger waren dit geschilderde portretten ; sinds de uitvinding van de fotografie waren dat foto's. Toeval wil dat mijn voorou-der, één van de allerereerste professionele fotografen in mijn geboortestad Gent was; maar over hem dus (veel) later.

Het is duidelijk dat de stamboom eindigt met mij; ik heb immers geen kinderen. Bio-logiese dan. Ik heb wel een broer maar die is "geëmigreerd" naar Wallonië; en er zijn daar weliswaar 3 kinderen waarvan zijn 2 zonen, die met dezelfde familienaam rond-lopen, maar waarmee ik elk kontakt heb verloren. Zo gaat dat soms in families. Mijn vader had één zus, maar vermits die de familienaam droeg van haar man, draagt de-ze "tak" van de stamboom een andere naam.

Over TAKKEN gesproken: ik ben dus de vijfde of laatste tak; het meest perifere ge-bladerte van deze stamboom. Een beetje arbitrair, geef ik best toe, maar om verder in de tijd te gaan boren dan 4 generaties terug in de tijd leek me een beetje een overbo-dige oefening. Het kan misschien zijn eigenwaarde strelen van te weten te komen dat men een verre nakomeling is van een toentijdse bekende of beroemde Vlaming, maar de werkelijke affiniteit met zijn "afkomst" gaat nooit zo ver terug. Vermits de mensen thans langer blijven leven, behoort een (levend) "viergeslacht" tegenwoordig niet meer tot de zeldzame uitzonderingen, maar er was een tijd dat men zich erop mocht verheugen van zijn grootouders nog te hebben gekend. Ik was net geen 13 jaar oud toen mijn laatste grootouder overleed. Ik heb dus vooral mijn ouders bewust meege-maakt.

Mijn vader was een exponent van zijn tijd, en omdat beter te kunnen begrijpen heb ik iedere van mijn vader-voorvaderen vergezeld van een soort tijdsdocument met een histories overzicht van wat die generatie heefdt meegemaakt en moeten meema-ken. Ook dat is arbitrair -ben ik mij van bewust- en alvast ben ik de helft vergeten, maar het geeft toch een aardig beeld van welke sociale veranderingen en omwente-lingen zich tijdens die generatie hebben afgespeeld.

Dat mijn vader de enige is van de 5 die met zijn partner staat afgebeeld, is geen toe-val: hij was een huiselijk man die de rust en routine van een gezinsleven erg op prijs stelde. Hij heeft dat ook zijn ganse volwassen leefde met dezelfd vrouw, in hetzelfde huis gesleten. In zekere zin heeft hij ook zijn ganse leven niet anders gekend, want zijn nestwarmte en opvoeding had hij van zijn moeder gekregen: eigenlijk had hij met zijn vader geen relatie, want diens leven speelde zich vooral af in de buitenwe-reld, zijn vrouw en kinderen aan de haard achter latend. Dat patroon herhaalde zich binnen ons huisgezin, waar mijn moeder de dragende kracht was, langs wie alles ge-beurde en langs ging; zij was een soort bemiddelaar en zegsman die voor kommuni-katie en afspraken binnen het gezin zorgde. Mijn vader bemoeide zich niet met onze opvoeding, zoals zijn vader niet met hem had gedaan. Dat sloeg gelukkig drasties om toen ik volwassen was geworden, en ik vrienden en lieven mee naar huis bracht.De ompwenteling van de sixties heeft zich bij mijn vader stilletjes binnen zijn huis en gezin afgespeeld.

Wat niet op de foto's staat, maar erg belangrijk was voor hem: zijn auto. Het verschaf -te hem de noodzakelijke mobiliteit voor zijn werk -hij was medies afgevaardigde- en was onontbeerlijk om jaarlijks op vakantie naar Frankrijk te kunnen gaan (met de tent kamperen). En als hij op pensioen was, voerde hij mij regelmatig naar mijn boer -derijtje in Assenede, of kwam hij mij daar ophalen om naar Gent te brengen. Deze ritten heen en terug waren onze speciale vader-zoon-momenten die ik koester, en waarover ik nog regelmatig droom: mijn vader komt me halen, en we rijden ergens samen naartoe. Steeds aan een sigaar lurkend.

Mijn grootvader heb ik gekend tijdens mijn tienerjaren. Een grote indruk heeft hij eerlijk gezegd niet achter gelaten: daarvoor was hij als Schorpioen te "koud" en te afstandelijk. Hij zocht ook geen enkel kontakt met mij of mijn broer, en kwam het huisgezin binnen als een "passant" overdag. Dat had te maken met de afspraken die gemaakt waren binnen de familie: hij had het huis geschonken aan mijn vader, en vertoefde dan als kompensatie overdag "bij ons" , 's avonds in de kroegen, en ging 's nachts slapen in het huis van de zus van mijn vader. Zelf had hij op het eind van zijn leven als dusdanig niets meer, tenzij de versleten klederen en de aftandse boekentas die hij droeg. Deze laatste gaf hem misschien voor zichzelf een zeker aanzien van belangrijkheid, maar in feite diende die louter om etensresten mee te nemen naar zijn "woonplaats". Het gezin van zijn dochter was eerder arm, al dan niet veroorzaakt door tijdens WO2 voor "de verkeerde" te hebben gekozen; mijn neefjes droegen allemaal Duitse voornamen.

Moeilijk in te beelden als kind dat deze ouderling -hij was pas rond zijn veertigste in het huwelijk getreden- vroeger een echte dandy was. Moeilijk te kaderen aan zijn verwarde verhalen -al dan niet veroorzaakt door de kater van de vorige avond- , was het verhaal dat hij aan de toog orateerde met advokaten en notabelen van de stad. Erg fundamenteel kwam hij alvast niet over: als zelsfstandige handelaar in drank en likeuren een liberaal; als slachtoffer van het systeem tot armoede veroordeeld, een socialist; maar voor alle zekerheid toch ook lid van de Kommunistiese partij op zak, want je kon nooit weten.....

Als hij bij ons thuis vertoefde, kreeg hij van mijn moeder of vader steevast kleine kar-weitjes op te knappen, zoals het poetsen van het zilverwerk. Dat moest hij in de ve-randa doen om niet in de weg te zitten, want gezien een groot deel van het huis door de kledingwinkel was ingenomen, was de living eerder langs de kleine kant (om over de keuken maar te zwijgen). Terwijl hij dat deed, dutte hij regelmatig in. Op een dag lag hij zo luid te snurken met open mond, dat ik als kind niet kon weerstaan aan de drang daar een propje papier in te werpen. Opa werd wakker, begon luid te vloeken, en gezien we aan het lachen waren ons achterna te zitten. Mijn moeder kwam zoals altijd tussen, maar ik werd gestraft: ik moest mij verontschuldigen bij opa en "het met hem goed terug goed maken". Hoe moest ik dat doen? Hij kon niet tekenen, maar wel doodles maken; mijn moeder gaf mij geen papier dus liet ik hem "manne-tjes" in een stripboek zetten. Hij keek me niet aan, maar staarde afwezig voor zich uit.

Wz zijn aanbeland bij vier generaties vroeger, verder dan de eigen ervaring van het leven reikt. Daar waar de familie-verhalen de beleefde realiteit overnemen over een ver verleden waarvan men alleen in "oude boekskes" kan lezen of zich in zijn fantasie kan verbeelde hoe het zou geweest zijn, misschien, vermoedelijk, vraagteken. Een vergeelde foto, een naam van koning, en 3 eeuwen terug in de tijdscapsule. Het blijft een moeilijke oefening; wat te zeggen over iemand die je niet persoonlijk heg gekend of ervaren, en waarvan je alleen iets van "horen zeggen" weet? Mijn vader sprak nooit over zijn familie; alsof die eigenlijk nooit had bestaan. Over zijn moeder sprak hij niet omdat haar verlies hem te pijnlijk was, en over zijn vader praatte hij niet om-dat hij er geen echte relatie mee had. Wat moest hij dan met zijn grootouders aan-vangen? Bovendien: in ons gezin deed mijn moeder de gesprekken en verhalen, maar over de grootouders van mijn vader wist die dus zelf niets.

Resultaat: ik weet eigenlijk niets over deze goede man, behalve het feit dat hij niet slecht had "geboerd" omdat hij een aantal eigendommen had oa een villa in Maria-kerke, randgemeente van Gent, waar mijn vader vagelijk/geheimzinnig naar refe-reerde als we door Mariakerke reden. Maar zelfs de exakte lokatie ervan bleef ondui-delijk: "Daar ergens". Mijn vader had er als kind en peuber eige weekends vertoefd en blijkbaar wel goede herinneringen aan over gehouden. "Er was een grote tuin aan, met fruitbomen ener werden kippen en geiten gehouden". Waarschijnlijk kon mijn vader die herinneringen terug herbeleven telkenmale hij mijn tuinen binnentrad. Maar wat overblijft is een ietwat archetypies verhaal van een gegoede voorouder, die zowat zijn ganse leven bleek een mooie snor te hebben gedragen, zoals dat in die tijd de mode was.

De opbouw van het "voorvaderlijk imperium" bleek ook samen te vallen met de op-bouw van de staat België zelf: de aanleg van een spoorwegnet met stations, van tram-lijnen in de stad voor vervoer van mensen, het "aanwerven" van de kolonie Congo dat als de schatkamer werd leeg geroofd om dat allemaal te bekostigen. Het oprijzen van nieuwe gegoede-burger-wijken buiten de stadskernen van arbeiderswoningen, met de uitbuiting van het proletariaat in de fabrieken, dat werd uitgeperst om dat al-lemaal te bekostigen. En met de opkomst van het socialisme als verweer van de ar-beidersklasse. Was mijn grootouder een dandy uit de Belle Epoque die absinth dronk en exclusieve clubs bezocht? Ik zou het niet weten.

En zo zijn we aanbeland bij de eerste generatie -de stamvader; in de geschiedenis bij het eind van de 18de eeuw-19de eeuw. De eeuw-wisseling waarin Napoleon Bonapar-te niet alleen in Frankrijk aan de macht kwam, maar ook België bezette en inlijfde. Dat uitte zich niet alleen in een bourgeoisie alhier die plots Frans begon te spreken, maar ook in de invoering van de Burgerlijke Stand - de Code Civil- waarbij de regis-tratie van geboortes, huwelijken en overrlijdens uit de handen van de Kerk werden gehaald; en de invoering van de Code Napoleon waarbij het gerecht en het wetboek werden gereorganiseerd en het kadaster werd ingevoerd. Een wervelwind die uiein-delijk slechts 15 jaar duurde, want aan zijn einde kwam in datzelfde België nl te Waterloo.

Mijn voorouder Alexander werd na deze omwentelingen geboren, maar blijkt op de foto's nog de duidelijke snorren van deze periode te dragen. Of de familie-naam "Van der Straten" ontstond bij zijn vader toen die verplicht werd er één te geven aan de Franse ambtenaren van die tijd, is louter een gissing. "Et toi, quel est ton nom? .... Et nom de famille? Tu habite oú?" "Waar ik woon? Twee straten verder." "Comment on écrit "staeten"? Dat valt nog mee, want velen dragen nog de gevolgen van "het grap-je" dat hun vooorouder toen meende te moeten maken: al hun nazaten opzadelen met een "grappige" familienaam.

Het was niet alleen de sociale kontext die aan een heuse omwenteling werd onderwor -pen, want langzaam maar zeker deed de "techniek" zijn intrede in het "moderne le-ven"; de stoomachine was immers uitgevonden, wat voor een mechanisering in de fa-brieken zorgde: de produktie werd opgedreven, maar tegelijk ook het werkritme. De stoomboot en de fiets deden hun intrede, en zowel op straat als binnenshuis werd het licht van kaarsen vervangen door gaslicht. Of mijn voorouder daarvan wakker heeft gelegen, durf ik te betwijfelen: als fotograaf was het eerder zijn taak om dat allemaal vast te leggen op foto. Wat in die tijd nog een heuse, ambachtelijke karwei was. Ver-mits mijn voorouder geboren werd toen Niépce de allereerste foto maakte, maakte hij als volwassene gebruik van het negatief-positief-procedé. Tot mijn ontsteltenis hoorde ik van mijn vader hoe "men" in de tijd in de beruchte villa van Mariakerke op zolder een hele kollektie negatieven had gevonden. Die men maar had "weggedaan" omdat men er niets mee kon aanvangen. Benieuwd wat Alexander daarvan zou vinden.

Welke foto zou ik uitkiezen als symbool voor mijn stamboom uit de beperkte kollek-tie die mijn stamvaders mij hebben achter gelaten? Ik heb niet lang moeten twijfelen, en heb een iconiese foto van mijn overgrootvader met zijn paardenkar waarmee hij drank ging aan huis brengen. Het voorouderlijk huis was oorspronkelijk een "cité" met een ingangspoort hoog genoeg om die paardenkar door te laten; en wat daarna de eetkamer van mijn ouders zou worden, was eerst de stal voor het paard.

Tegenwoordig wordt veel aandacht besteed aan wat men systematiese Familie-op-stellingen noemt: een ervaringsgerichte therapeutiese methode om onbewuste patro-nen, rollen en dynamieken binnen zijn familie zichtbaar te maken (ontwikkeld door de Duitse psychotherapeut Bert Hellinger). In kombinatie met het Sjamanisme heeft men daar zelfs Voorouder-opstellingen van gemaakt. Het is echter de vraag of dit laatste relevant en noodzakelijk is, en dus eigenlijk wel kan "werken". Is er sprake van een "trauma-lijn" die door generaties wordt door gegeven? Zijn onze grootou-ders per se ook onze spirituele gidsen? Ik ben geneigd om daarop met een "Neen" te antwoorden.

Waarom niet? Omdat "onze stamboom" strikt gezien een willekeurige optie van een arbitrair gekozen "vertakking" is; men kan net zo goed een ANDERE vertakking kie-zen. En vanwaar die eenzijdige voorkeur voor de VADERLIJKE lijn? Zou het wat be-treft het DNA van vrouwen niet belangrijker zijn om voor een vrouw de MOEDER-LIJKE lijn te volgen, die totaal BUITEN de familienaam loopt dan? En wat heeft dat alles uiteindelijk te maken met zijn PERSOONLIJKE LIJN van inkarnaties? Wat is het belangrijkst en fundamenteelst? Zoals ik hierboven al terecht heb opgemerkt: de "familie" maakt men slechts voor een STUK mee -tegenwoordig van twee generaties vóór zich tot 2 generaties áchter zich- ; men krijgt het fysiek vermogen (DNA) en so-ciaal vermogen (familierijkdom) DOOR, en dat is het. Als Ziel is men dus eigenlijk slechts een "bezoeker" binnen zo'n familie, die men dan in een volgende inkarnatie WISSELT voor een totaal ANDERE lijn; er is geen noodzaak op telkens opnieuw BINNEN eenzelfde familie te inkarneren, laat staan dat het een "wet" zou zijn.

ALS men dus a priori een "familie-trauma" zou overnemen, illustreert dit eerder een algemene volgzaamheid ingegeven door gehoorzaamheid aan familie-banden en maatschappelijke traditie. Maar dat is een sociaal-maatschappelijk probleem dan, en geen "familie-probleem". Men kan dus net zo goed het OMGEKEERDE stellen: men wordt binnen een familie-lijn geboren om daarin precies zo'n vicieuze cirkel van een wederkerende problematiek te doorbreken. Ik heb persoonlijk "de familie" als erg betuttelend en fnuikend ervaren voor mijn persoonlijke ontwikkeling, en mij dus daarvan reeds op jeugdige leeftijd van los getrokken. Tenslotte had ik mijn ouders gekozen voor ANDERE redenen: mijn moeder vanwege haar kunstzinnige en non-konformistiese aard, en mijn vader vanwege zijn liefde voor vissen en zijn "je-m'en-foutisme". Mijn ziel wist dat ik een non-konformisties gezin nodig had waar veel eigenaardige en excentrieke figuren over de vloer zouden komen. Die achtergrond had ik nodig om mijn eigen levensproblematiek te leren vervullen: mijn eigen auten-ticiteit leren weerstaan aan een grote sociale en psychologiese druk van buitenaf. En dank zij die autenticiteit heb ik ook een einde kunnen maken het karma van de lijn Vanderstraetens als zou opkomen voor zichzelf een soort sociale hara-kiri zijn die tot verstoting en armoede zou veroordelen: steek je kop uit, en "ze" hakken hem eraf. Beklim de barrikades, en "ze" schieten je af. Verstop jezelf, als je niet wil geviseerd worden.

Mijn geboortehoroskoop geeft die levensopdracht aan van met polemieken te leren omgaan door het midden of de balans daartussen te vinden. In een tijdvak waarin de polarisering alleen maar toeneemt, is dat een belangrijke boodschap.